انواع کودها مخصوصاً کودهای شیمیایی
کودها به چند دسته تقسیم میشوند که عبارتند از :
|
- شیمیایی - آلی - بیولوژیک کودهای شیمیایی | ||||||||||||||||||||||||||||
|
کودهای شیمیایی براساس نوع عنصر تقسیمبندی میشوند بعنوان مثال کودهای ازتی، فسفری و پتاسیمی دارای یک یا دو عنصر هستند ولی به کودی که همه عناصر را با هم دارد اصطلاحاً کود کامل میگویند.کودهای شیمیایی در کارخانجات کود سازی تهیه میشوند. | ||||||||||||||||||||||||||||
|
اساس تولید کودهای شیمیایی، واکنش زیر است: | ||||||||||||||||||||||||||||
|
واکنش هابر - بوش | ||||||||||||||||||||||||||||
|
N2 از هوا و H2 از گاز متان CH4 تامین میشود. یعنی N2+3H2 در حضور دما و فشار و کاتالیزور مناسب تبدیل به دو ملکول NH3میشود. این واکنش اساس تولید کودهای ازتی را تشکیل میدهد. آمونیاکی که طی این واکنش تولید میشود یک کود ازت است. کود ازته با %۸۲ نیتروژن یا ازت. در خیلی از کشورها مستقیماً بعنوان کود در خاک تزریق میشود و در ایران متاسفانه امکان مصرف آن کم است. میتوان آمونیاک را بعنوان ماده اولیه برای تولید سایر کودهای ازتی مورد استفاده قرار داد.اگر NH3 را با ملکول C02 ترکیب کنیم کود اوره تولید میشود که از پرمصرفترین کودهای شیمیایی ازتی است . اگر NH3 با H2SO4ترکیب شود کود سولفات آمونیوم تولید میشود که از بهترین کودها برای شرایط خاکهای قلیایی است. یعنی کودی است دارای خاصیت اسیدی و بسیار مطلوب و مناسب برای شرایط خاک ایران .
| ||||||||||||||||||||||||||||
|
خواص کودهای شیمیایی ازتی- یکی از کودهای مصرفی، کود اوره است. کود اوره که به کود شکری نیز معروف است در سطح جهان از الف) پرمصرف ترین و ارزانترین کودهای شیمیایی ازتی است. ب) کود اوره %۴۶ ازت دارد. ج) حلالیتش در آب خیلی خوب است. به همین دلیل برای تهیه محلولهای کودی و محلولپاشی بر روی گیاه مورد استفاده قرار میگیرد. ممکن است که کود اوره دارای مقداری ماده سمی بیوره باشد، که در هنگام محلول پاشی مقدار آن را باید کنترل کرد. مشکلی که در ارتباط با کود اوره وجود دارد اینست که براحتی از خاک شسته میشود. در صورتیکه آب آبیاری یا بارندگی زیاد و خاک شنی باشد براحتی این کود در خاک شسته میشود. | ||||||||||||||||||||||||||||
|
- کود مهم دیگر، کود سولفات آمونیوم است. این کود | ||||||||||||||||||||||||||||
|
الف) %۲۱ ازت و ب) %۲۴ گوگرد دارد و اسیدزا بوده و ج) بهترین کود برای شرایط خاکهای ایران است. کود سولفات آمونیوم د) بدلیل بالا بودن درصد ازت آن نسبتاً گران است. | ||||||||||||||||||||||||||||
|
- کود نیترات آمونیوم، از کودهای مهم دیگر است که | ||||||||||||||||||||||||||||
|
الف) از ترکیب آمونیاک و اسید نیتریک تولید میشود. ویژگی دیگر این است که ب) دارای هر دو نوع منبع ازتی گیاه یعنی نیترات و آمونیوم است. | ||||||||||||||||||||||||||||
|
یکی از معایب آن | ||||||||||||||||||||||||||||
|
الف) جذب رطوبت هوا است که باعث بهم چسبیدن دانههای کود و تشکیل کلوخ میباشد. و دیگر آنکه ب) اشتعال زا است. با هر ضربه یا فشار به کود احتمال وقوع آتشسوزی میرود. - یکی دیگر از کودهای ازتی معروف کود اوره با پوشش گوگردی است. با توجه به اینکه حلالیت کود اوره بالاست و امکان شست و شوی آن زیاد میباشد، یک پوشش گوگردی بر روی دانههای کود اوره ایجاد میکنند. این کود را اصطلاحاً کُند حل میگویند. یعنی کود بتدریج ازت خود را آزاد میکند و شست و شو و تلفات کود کم میشود و بدین ترتیب به کود مناسب تبدیل میشود. ولی نسبت به کود اوره معمولی گران است و برای گیاهان زینتی و برای شرایطی که امکان آب شویی زیاد بوده یا محصولاتی که از نظر اقتصادی سودآورند، میتواند کود مناسب و مفیدی باشد. | ||||||||||||||||||||||||||||
|
کدام کود ازتی برای مصرف توصیه میشود؟ | ||||||||||||||||||||||||||||
|
انتخاب کود ازتی به چند عامل وابسته است. الف) قیمت کود. کود اوره نسبت به کود سولفات آمونیوم خیلی کود ارزانتری است. کود اوره %۴۶ ازت و کود سولفات آمونیوم %۲۱ ازت دارد. ب) شرایط خاک. که عامل تعیین کنندهای برای انتخاب کود است. اگر خاک خیلی قلیایی و PH آن بالا باشد با مصرف کود سولفات آمونیوم تا حدودی میتوان PH را پایین آورد. در بعضی از گیاهان کود نیترات آمونیوم کود مناسبی است البته از نظر تغذیه کودها با هم خیلی تفاوتی ندارند.جدول خواص کودهای شیمیایی ازتی مه
|
جلسه هفدهم ترکیب کود و محاسبات کودی
مقدمه
در این جلسه در مورد ترکیب کود و محاسبات آن مطالبی عنوان میشود.
ترکیبات کودی
ترکیب کودی بصورت چند تا عدد دنبال هم معمولاً بر روی کیسههای کود، نوشته میشود. ترکیب کودی را بر حسب N و P2O5 و K 2O و از چپ به راست مینویسند. بعنوان مثال اگر ترکیب کودی بصورت 46-0-0 نوشته شده باشد به این معناست که این کود دارای 46 درصد ازت، اما صفر درصد پنتا اکسید فسفر و اکسید پتاسیم میباشد. یا اگر کودی بصورت 25-10-10 باشد یعنی کود %۲۵ نیتروژن، 10% فسفر و 10% پتاسیم دارد.طبق قرارداد بینالمللی نیتروژن بصورت N، فسفر با P2O5 و پتاسیم K 2O بیان میشود. به کمک ضرایبی میتوان P2O5را به P و K2Oرا به K تبدیل کرد.
ضرایب تبدیل P به P2O5 و برعکس
P х 2.29 = P2O5 P2O 5 х 0.44 = P به این ترتیب اگر P2O 5 را در ضریب ۴۴/. ضرب کنیم تبدیل به درصد P میشود. ولی اگر P را در ضریب ۲/۲۹ ضرب کنیم تبدیل به P2O 5 میشود. اگر درصد K در 2/1 ضرب کنیم به K 2O تبدیل میشود و اگر K 2O را در ضریب ۸۳/. ضرب بکنیم به K تبدیل میشود.
ضرایب تبدیل K به K 2O و برعکس
K х 1.2 = K 2O K 2O х 0.83 = K اگر کودی دارای عناصر دیگر باشد بر روی کیسه کود نوشته میشود. کودهای محلول بصورت محلول عرضه میشوند و ترکیب شیمیایی خاص محلولهای کودی را دارند و ترکیبات کودی بصورت درصد بر روی بستههای آن نوشته شده است.
محاسبه مقدار کود
طی آزمایشهای انجام شده توسط سازمانهای تحقیقاتی برای هر گیاه و محصولی فرمول کودی مخصوصی توصیه میشود. فرمول کودی هم مانند ترکیبی که در ارتباط با کود است به صورت N-P2O 5-K 2O میباشد. بعنوان مثال اگر فرمول کودی محصولی بصورت 100-150-180 باشد به این معناست که این محصول Kg۱۸۰ ازت و Kg۱۵۰ P2O 5 و Kg ۱۰۰ کیلوگرم K 2O در فصل رشد نیاز دارد.منظور از فرمول کودی نیاز کودی گیاه است که از چپ به راست به ترتیب ازت و فسفر و پتاسیم میباشند و برای هر گیاه و منطقه خاص فرق میکند.X = کود مور نیاز a= مقدار عنصر یا اکسید مورد نیاز در هکتار b= مساحت مزرعه c = مقدار عنصر یا اکسید در ۱۰۰ کیلوگرم کود مثال: اگر نیاز کودی محصولی100-150-180 تعیین شده باشد. مقدار کود اوره لازم با 46 درصد ازت، سوپر فسفات تریپل با 47 درصد P2O 5 و سولفات پتاسیم با 50 درصد K 2O برای 25 هکتار را محاسبه کنید؟
| اوره مورد نیاز | |
| سوپر فسفات مورد نیاز | |
| سولفات پتاسیم مورد نیاز |
پس مقدار کود اوره لازم برای 25 هکتار زمین 9784 کیلوگرم میباشد. بعد از محاسبه کود باید بدانیم چند عدد کیسه کود سفارش دهیم. معمولاً کودها در کیسههای ۵۰ کیلوگرمی عرضه میشوند. با گِرد کردن مقادیر کودی محاسبه شده حدود ۱۰ تن در هکتار کود اوره، ۸ تن سوپر فسفات تریپل و ۵ تن سولفات آمونیوم احتیاج است که به ترتیب ۲0۰ ،۱۶۰ و ۱۰۰ کیسه کود برای سه کود ذکر شده خواهد بود. لذا با توجه به فرمول کودی، کود مورد نیاز برای هر منطقه محاسبه و سفارش داده خواهد شد.برای محاسبه باید مساحت، فرمول کودی، نوع کود و درصد عنصر غذایی هم مشخص باشد. محاسبه دیگر، محاسبه برای محلول پاشی است یعنی چه مقدار کود برای تهیه محلول کودی نیاز است. محاسبه کود برای محلول پاشی حاصلضرب چند تا عامل است که عبارتست از :مساحت х تعداد درخت در هر هکتار х لیتر محلول مورد نیاز برای هر درخت х تعداد محلولپاشی х غلظت محلول کودی = مقدار کود مورد نیاز برای محلولپاشی ۱ – مساحت منطقه ۲ – تعداد درخت و درختچه ۳ – محلول لازم برای خیس کردن کامل هر گیاه و درخت ۴ – دفعات محلول پاشی ۵ – غلظت کودی مورد نیاز مثال: محاسبه کنید مقدار کود لازم برای ۵ بار محلول پاشی یک باغ به مساحت ۵۰ هکتار و در هر نوبت چقدر است؟ با توجه به اینکه در هر هکتار 400 درخت وجود دارد و غلظت محلول کودی 05/0 است و مقدار محلول مورد نیاز برای هر گیاه 5 لیتر میباشد.
| ۵۰۰۰ کیلوگرم کود اوره مورد نیاز = مقدار کود مورد نیاز |
|
مویان مورد نیاز = 100 کیلوگرم |
در محلولهای کودی از مویان استفاده میکنیم. مویان یک ماده خیس کننده سطح برگ با غلظت یک دهم در هزار است که با فرضیات مسئله قبل ۱۰۰ کیلوگرم مویان باید به محلول کودی اضافه بکنیم.
جلسه هجدهم تاثیر کودهای شیمیایی بر EC و PH خاک
مقدمه در این جلسه در خصوص اثرات کودهای شیمیایی بر H P و EC بحث میکنیم. به عبارت دیگر آیا کودهای شیمیایی میتوانند EC خاک یا شوری خاک را افزایش دهند؟ تاثیر کودهای شیمیایی بر EC خاک براساس ضریب شوری سنجیده میشود. حال منظور از ضریب شوری چیست؟
|
ضریب شوری کود = |
100 * افزایش فشار اسمزی مربوط به کود
|
| افزایش فشار اسمزی مربوط به نیترات سدیم |
با توجه به فرمول بالا میتوان ضریب شوری را برای هر کود محاسبه کرد. کودها نمکهای محلول هستند به عبارت دیگر با اضافه شدن به خاک، فشار اسمزی محلول خاک را بالا میبرند و همان مشکلی را ایجاد میکنند که از اضافه کردن نمک در خاک حاصل میشود. روش کار بدین صورت است که یک واحد عنصر غذایی از هر کود به خاک اضافه میشود، و بعد فشار اسمزی اضافه شده را اندازهگیری میکنند. سپس به یک نمونهی دیگر از همین خاک یک واحد نیترات سدیم اضافه میشود و افزایش فشار اسمزی دوباره اندازهگیری میشود. سپس به کمک رابطهای که در بالا ذکر شد ضریب شوری کود را محاسبه میکنند. ضریب شوری کود برای کودهایی که درصد عناصر غذایی بالاتری دارند کمتر است. بعنوان مثال اگر کود اوره را با %۴۶ ازت با کود سولفات آمونیوم با %۲۱ ازت مقایسه کنیم ضریب شوری کود اوره ۱/۶۱ است ولی ضریب شوری کود سولفات آمونیوم ۳/۳۵ است. بنابراین در خاکهای شور از کودهایی استفاده میشود که دارای ضریب شوری کمتری باشند. ضریب شوری به حلالیت کود بستگی دارد. هر چه حلالیت کود بیشتر باشد ضریب شوری کود بیشتر خواهد بود. ضریب شوری برای انواع کودهای ازتی، فسفری و پتاسیمی در جدول زیر دیده میشود. ضریب شوری کودهای مختلف شیمیایی برای یک واحد عناصر غذایی
| ضریب شوری | غلظت عنصر | کود |
| 57/000/499/225/332/206/661/1 |
82 درصد ازت 26 " " 25 " " 21 " " 17 " " 16 " " 46 " " |
آمونیاک غلیظ نیترات آمونیوم نیترات آمونیومسولفات آمونیومفسفات آمونیومنیترات سدیماوره |
| 39%21%71% | 40 درصد P2O548 " P2O547 " P2O5 | سوپر فسفاتسوپر فسفات تریپلفسفات آمونیوم |
| 89% | 50 درصد K 2O | سولفات پتاسیم |
آمونیاک غلیظ با %۸۲ ازت دارای ضریب شوری ۵۷/. است. سولفات آمونیوم با ۲۱/. ازت دارای ضریب شوری ۳/۲۵ و نیترات سدیم با ۱۶/. ازت دارای ضریب شوری ۶/۰۶ است. البته نیترات سدیم برای خاکهای ایران اصلاً استفاده نمیشود زیرا کودیست که باعث بوجود آمدن مشکلات دیگری میشود. تاثیر کودها بر PH خاک1- کودهای اسیدزا : کودهای شیمیایی چند نوع تاثیر بر PH خاک دارند، به بعضی از این کودها اصطلاحاً کودهای اسیدزا میگویند. این کودها بر اثر مصرف مداوم، PH خاک را کاهش میدهند و موجب اسیدی شدن خاک میشوند. نمونه بارز این کود، سولفات آمونیوم است. این کود طی واکنشهای شیمیایی مختلفی که در خاک ایجاد میکند PHخاک را کاهش میدهد و آن را به سمت اسیدی شدن پیش میبرد. 2- کودهای قلیازا : بر اثر مصرف مداوم موجب قلیایی شدن خاک و یا باعث افزایش PH خاک میشوند. در شرایط ایران چون PH خاکها عمدتاً قلیایی است به هیچ وجه نباید کودهای قلیایی مصرف شود. کود نیتراتسدیم به شدت قلیایی است و در صورت استفاده از آن خاک قلیایی میشود.3- کودهای بیاثر : هیچ تاثیری بر روی PH خاک ندارند. در بین کودهای شیمیایی، کودهای ازتی بیشترین تاثیر را روی اسیدیته خاک دارند. کودهای فسفری و پتاسیمی در حقیقت کودهای خنثی هستند و تاثیری بر روی PH خاک ندارند. اسیدیته معادل تاثیر کودهای شیمیایی بر روی PH خاک بر اساس قلیاییت معادل یا اسیدیته معادل سنجیده میشود. بعنوان مثال کود اوره با 46/0 ازت دارای اسیدیته معادل برابر 148 میباشد. به جدول زیر توجه کنید. شدت اسیدزایی و قلیازایی بعضی از کودهای شیمیایی
| قلیاییت معادل | ||
| اسیدیته معادل | فرمول کودی | نوع کود |
| - | ||
| 180 | 0-0- 82 | آمونیاک |
| - | ||
| 176 | 0-0- 5/33 | نیترات آمونیوم |
| - | ||
| 523 | 0-0- 21 | سولفات آمونیوم |
| - | ||
| 148 | 0-0- 46 | اوره |
| - | ||
| 316 | - | گوگرد |
| 133 | ||
| - | 0-0- 15 | نیترات کلسیم |
| 200 | ||
| - | 44-0- 13 | نیترات پتاسیم |
اسیدیته معادل برای نشان دادن تاثیر کودهای شیمیایی بر روی اسیدی کردن خاک بکار میرود و مقدار کربنات کلسیم لازم برای خنثی کردن اسیدیته حاصل از مصرف ۱۰۰ کیلوگرم کود اسیدزا است. هر چه این عدد بزرگتر باشد علامت تاثیر بیشتر کود مصرفی بر اسیدیتر کردن خاک است و هر چه این عدد کمتر باشد نشانهی تاثیر کمتر است. اما قلیاییت معادل مقدار کربنات کلسیم لازم برای ایجاد قلیاییت حاصل از مصرف ۱۰۰ کیلوگرم کود قلیازا است. بعبارت دیگر قلیاییتی که از مصرف ۱۰۰ کیلوگرم کود قلیازا حاصل میشود با مصرف کربنات کلسیم سنجیده میشود.
نقل شده از : http://www.ahmadbeig.com/